समाजासाठी समाजिक बांधिलकी जपणारी संस्था, गरजूंना शैक्षणिक मदत करून भावी पिढीला पुढे घेऊन जाणार

इतिहासाच्या पानातील काही अज्ञात वीर शिंदे पुरुष


महाराष्ट्रास इतिहासाचा प्राचीन वारसा आहे, महाराष्ट्राच्या ज्ञात राजकीय इतिहासाच्या पाऊलखुणा सातवाहन काळ (इ.स.पूर्व २५०) पर्यंत जातात.
तेव्हा पासुण ते अगदी शिवकाळ व पुढे म्हराठा साम्राज्याची इतिश्री होऊन भारत देश स्वातंत्र्य होईपर्यंत अनेक महाराष्ट्र तील पुरुषांनी शात्र धर्माची पराकाष्टा केली. व आपल्या कुळाचे घराण्याचे नाव इतिहासात सुवर्ण अक्षरांनी नोंदवले.त्यातीलच एक प्राचीन व गौरवशाली वारसा लाभलेले कुळ म्हणजे शिंदे कुळ.

शिंदे कुळ हे महाराष्ट्राच्या प्राचीन कुळांपैकीच एक आहे. आज महाराष्ट्रातील बरेच कुळांचे मूळ सबंध हे इतिहासातील राजपुताना व मध्यभारतातून दक्षिणेत संकट काळात स्थालनंतरीत झालेल्या वीर पुरुषांशी जोडले गेले आहेत. परंतू शिंदे कुळ हे महाराष्ट्रातील च आद्य कुळ आहे.

शिंदे कुळाचा अनेक प्राचीन उल्लेख हा चालुक्यसबंधी इतिहासाची पाने वाचल्यास सापडतो. चालुक्य काळात शिंदे कुळ हे सेन्द्रक नावाने ओळखले जात. चालुक्य व कदंब ह्या प्राचीन कुळांशी शिंद्यांचे विवाह सम्बन्ध चे उल्लेख ही मिळतात.

तर अशा ह्या प्राचीन शिंदे कुळातील काही वीर पुरुषांचे इतिहासाच्या पानातील उल्लेख आपण पाहूया.

सुरवात


१) बाळाजी शिंदे

बाळाजी शिंदे हा पुरुष १२ व्या शतकात होऊंन गेला. हा पैठण च्या भौम राजाच्या पदरी असलेला एक बऱ्यापैकी समकालीन विख्यात तलवार बहाद्दर होता.

इ.स.११४० मध्ये अहिलवडा // अहिलंपट्टणम च्या चौलुक्य चा मंडलिक असलेल्या चंपानेर चा गोवर्धन बिंब राजा चा लहान भाऊ प्रताप बिंब राजा जो शिलहारांच्या ताब्यातील ऊत्तर कोकण जिंकण्यास निघाला होता. त्याच्या मदतीस पैठण च्या राजाने स्वतःचे दोन हजार सेंन्य हे बाळाजी शिंदेंच्या नेतृत्वात दिले होते.

ह्या सेण्याचा मदतीने बिंब राजाने शिलहारांच्या ताब्यात असलेला समूळ उत्तर कोकण चा प्रदेश जिंकून घेतला होता.(ह्यात मुंबई चा प्रवाही टापू, थेट वाळकेशवर पर्यंत चा प्रदेश ही होता)ह्या लढाईत प्रताप बिंब राजास बाळाजी शिंदे चे विशेष सहायय झाले होते.

पुढे ह्या बाळा जी बरोबर आलेले इतर शिंदे पुरुष(त्याचा वनश किंवा नातेवाईक) उत्तर कोकणात च वसल्याचे कळते.ह्यांच्याकडे आत्ताच्या मुंबई प्रांत (पूर्वीचे साष्ठी) मधील मालाड येथील एरगळ ची पाटीलकी होती. इ.स.१२१२ व इ.स. १२२४ युद्धात त्यांनी पराकर्म केले. त्याचा उल्लेख खालील पोवाड्यात येतो

परदळ देखता केशवदेवाने देसायांना हांकारा दिला. देसाय देसाय देश मिळाला.
नगाऱ्या घाव घातला. कर्णे, बांके, शिंगे, दफ, काहाळा, विराणी वाजली. पाईकापाईक झाली. कळव्या युद्धा थोर झाले.’


२) रामजीराव रवीराव शिंदे

रामजी राव शिंदे हे १६ व्या शतकाच्या पूर्वार्धात बहमनी सुलतानाच्या पदरी होते. त्यावेळस कोकनातील वारराव कोळी हा सरदार बहमनी सत्तेस जुमानत नसल्याने सुलतानाने त्याचा बंदोबस्त करण्याची जबाबदारी रामजीवरावांवर दिली. व त्यांनी ही दिलेली जबाबदारी समर्थ पणे पेलत महाबळेश्वर मार्गे कोकणात उतरून इ.स. १५०८ ते इ.स.१५१० सतत दोन वर्षे संघर्ष करत वारराव कोळी याचा पडावं केला.

ह्या विजय प्रतिथ्य रामजीरावांनी तिथे राम वरदायनी देवीचे मंदिर बांधले.

व ह्या युद्ध नन्तर सुलतानाने त्यास कुडाळ व दादर येथे जहागीर दिली. त्यांचे वनशज आजही तिथे आहेत व ते दसपट शिंदे म्हणून ओळखले जातात.आजही त्यांची रामजीराव ह्यांच्या पासून सम्पूर्ण वनशावळ उपलब्ध आहे


३) स्वराज्याचे प्रथम सरनौबत माणकोजी दहातोंडे

सदर यादी ही शिंदे पुरुषाची असली तरी माणकोजी दहातोंडे ह्यांचे नाव समाविष्ठ करण्याचे कारण की त्यांचे पूर्वाश्रमीचे कुळ ही शिंदे च होते. व नन्तर दहातोंडे हे उपणाम लागले.

माणकोजी हे स्वराज्याचे प्रथम सरनौबत होते. त्यांनी भोसले कुळात शहाजी महाराज व शिवाजी महाराज ह्या पितापुत्रांची तबबल ३५ वर्षे सेवा केली.
माणकोजींचा जन्म अहमदनगर जिल्ह्यातील नेवासा तालुक्यातील चांदा ह्या गावी इ.स. १५९२ रोजी झाला.

माणकोजींनी सुरवातीस निजामशाहीत शहाजी राजांच्या पदरी राहून मोगलांच्या विरुद्ध अनेक लढाया मारल्या. नन्तर पुढे सहजी महाराज कर्नाटकात गेल्यावर तेही तिकडे काही काळ राहून नन्तर मात्र १६४२ मध्ये जिजाऊ मासाहेबांबरोबर देशावर आले. व स्वराज्याचे पहिले सरसेनापती म्हणून नियुक्त झाले.

फत्तेखानाविरुद्ध पुरंदर च्या लढाईत मानकोजींचा सक्रिय सहभाग होता.

पुढे मानकोजींनी लोहगड व विसापूर हे दोन गड स्वतः जिंकून घेतले होते.

मानकोजींनी मोरेंच्या विरुद्ध जावळीच्या लढाईत व त्यांनतर अफजलखानाविरुद्ध प्रतापगड च्या लढाईत दोन्हीवेळेस रणतोंडी चा घाट अडवून धरला होता. व त्यामार्गे शत्रूची पूर्णपणे नाकेबंदी केली होती.

पुढे मात्र वयोमानामुळे त्यांनी शस्त्र खाली ठेवले. व जुलै – ऑगस्ट १६६२ मध्ये शिवापूर येथे त्यांचा मृत्यू झाला.

टीप –
काही इतिहास अभ्यासक / संशोधक तुकोजी चोर ह्यांस प्रथम सरनौबत मानतात.

व मानकोजींनी महाराजांच्या हुकुमाची नाफार्मनी केल्याने शिक्षेस पात्र ठरल्याचे उलकेख करतात.


४) लखमु शिंदे

लखमु शिंदे ह्यांचे पूर्वाश्रमीचे उल्लेख काहीच मिळत नाहीत. त्यामुळे त्यांचे मूळ ठिकाण, वतन, वनश ह्या बाबत इतिहास पूर्णपणे अनभिज्ञ आहे.

लखमु शिंदे ह्यांनी १६९० च्या आसपास औरंगाबाद ते सोलापूर ह्या राजमार्गावर मोघलांना अक्षरश हैराण करून सोडले होते. ह्याच काळात लखमु शिंदेंनी रावदलपत बुंदेला व मामुरखान ह्यांच्या विरुद्ध भूम, माणेगाव, तुळजापूर येथे छापे घालून लुटालूट करत धावपळीच्या लढाया केल्या होत्या.

पुढे मात्र देवराई गावात ह्यांच्यात मोठी लढाई झाली ह्या लढाईत लखमु शिंदे सोबत तीन हजार स्वार होते. मात्र लढाईत अपयश येउन त्यांचे भाऊ बंद मारले गेले व ते स्वतः कैद झाले.ह्यांनंतर मात्र त्याचं बाबद्दल माहिती मिळत नाही.

हा विजय मोघलांस एवढा महत्वाचा होता की बादशाहने ह्या विजयाबद्दल राव दलपत बुंदेलाची मनसब ५०० ने वाढवली.


५) रेतोजी शिंदे

रेतोजी शिंदे हे बाजी जेधे (सर्जेराव) ह्यांच्याकडे सरदार होते.

१६८९ – १६९० च्या दरम्यान हे रेतोजी शिंदे जिंजीस जाऊन छत्रपती राजाराम महाराजांना मावळातील वतनांच्या मसलती साठी भेटले होते. (जेधेंच्या वतीने)
त्या काळात जेधेंचा शब्द मावळात प्रमाण मानला जात असे. व मावळातील सर्व पूर्वाश्रमीच्या वतनदारांनी जेधेंवर ह्या बाबी सोपवला होत्या. म्हणजेच सम्पूर्ण १२ मावळ खोऱ्यातील वतनाच्या मुद्दा सोडवण्याची जबाबदारी रेतोजी शिंदे ह्यांच्या वर होती. व त्या साठी त्यांना जिंजी दरबारात पाठवले गेले. ह्या वरून त्यांची योग्यता लक्षात येते.


६) बाजी शिंदे

लखमु शिंदे ह्यास प्रमाणे ह्यांचे पूर्वाश्रमीचे उल्लेख काहीच मिळत नाहीत. त्यामुळे त्यांचे मूळ ठिकाण, वतन, वनश ह्या बाबत इतिहास पूर्णपणे अनभिज्ञ आहे.

बाजी शिंदेंचा उल्लेख येतो तो मराठा कालीन पत्रांमध्ये.
त्यावेळ सेनापती संताजी घोरपडे छत्रपती राजाराम महाराजांशी बिघाड करून जिंजी वरून महाराष्ट्रात आले. त्यावेळेस हुकूमतपनाह रामचंद्र पंत अमात्य ह्यांनी त्यांस व इतर एक सरदारांस सेनापतींची समजूत काढण्यास पाठवले होते.

बाजी शिंदे ह्यांस अमात्य ह्यांस कडून स्वराज्याच्या सेनापती ची दिलजमाई ची जबाबदारी दिली जाते. ह्यांतच त्यांचा समकालीन स्वराज्यातील स्थान व योग्यता लक्षात येते.


७) बत्तीस शिराळ्या चे ठाणेदार शिंदे पुरुष (नाव अज्ञात)

छत्रपती शंभाजी महाराजांच्या काळात हा पुरुष बत्तीस शिराळाचा ठाणेदार होता. ह्याचा नक्की काळ ठरवायचं झाल्यास शंभाजी महाराज ह्यांच्या काळात मिरजचे ठाणे मोगलांनी घेतले होते, त्या वेळेस हा पुरुष बत्तीस शिराळाचा ठाणेदार होता.


८) संताजी शिळिंमकर (शिंदे)

संताजी शिळिंबीकर हे गुंजन मावळातील पिढीजात वतनदार होते. त्यांचे शिळीमकर हे घराणे मूळचे सतारा मधील वाई प्रांतातील श्री लिंब ह्या तीर्थ क्षेत्र ठिकाणचे.
गुंजन मावळात आल्यावर पूर्वीच्या वास्तव्याचे ठिकाण श्रीलिंब वरून व पुढे त्याचा अपभ्रंश होऊन शिळीमकर हे उपणाम कायम झाले.

ह्या घराण्याकडे निजामशाही काळात राजगड ची (भोरप्याचा डोंगर,मुरुम्ब देवाचा डोंगर, शहामृग गड) किल्लेदारी होती. पुढे नंतर वनशवाढीने ह्या कुटुंबाचे तीन घरात रूपांतर झाले व ह्याची वाटणीचे शिवकाळातील कागद आजही उपलब्ध आहेत. ह्यांच्या वाटण्यात शहाजी महाराज, रनदौलाखान, मोरोपंत पेशवे ह्यांनी निवाडे दिले आहेत.

ह्या घरणयाने जवळीच्या लढाईत, प्रतापगड चालढाईत व सिंहगड च्या छाप्यात सक्रिय सहभाग घेतला होता. रायरीचा डोंगर (रायगड) हा ह्याच घराण्यातील पुरुषांनी मोर्यांकडून ताब्यात घेतला होता.

पुढे संताजी हे द्वितीय शिवाजी महाराज (राजाराम महाराज पुत्र) ह्यांच्या काळात राजगड वर सुवेळा माचीचे तटसरनौबत होते. औरंगजेब बादशाहने राजगडावर आक्रमण केले त्या वेळेस संताजी शिळिंबकर प्रनोप्रणाने झुंजले. व २० डिसेंबर १७०३ रोजी सुवेळा माचीवरील बिनी बुरुजावर समोरील धमधम्यावरून सोडलेल्या तोफेचा गोळा स्वतःच्या छातीवर झेलून धारातीर्थी पडले.

सुवेळा माचीवर गणेश शिल्पाच्या उजविकडे तटबंदीला लागून च त्यांची वीरगळ आजही तिथे आहे.


९) महिपतराव शिळीमकर (शिंदे)

हे संताजी शिळीमकर ह्यांचे बंधू होत व हे ही राजगड लढ्यात शर्थीने झुंजले होते.


१०) सुभानजीराव शिळीमकर – शिंदे

हे ही संताजी शिळिंमकर ह्यांचे भाऊ असून ते राजगड च्या आधी औरंगजेबाच्या विरुद्ध पुरंदरच्या युद्धात धारातीर्थी पडले.


११) नेमाजी शिंदे

नेमाजी शिंदे हे जिंजी च्या वेढ्यात राजाराम महाराजांना मिळाले असा एक सर्वसामान्य समज आहे, परंतु नेमाजी सुरवातीस शिवकाळात स्वराज्यात होते. सभासत बखर मध्ये शिलेदारांच्या पागेच्या यादीत त्यांचा उल्लेख आहे. पुढे शम्भू काळात ते मोगलांकडे गेले असावे. पण वर सांगितल्या प्रमाणे ते पुन्हा २३ नोव्हेंम्बर १६९० रोजी ते जिंजीस स्वराज्यात आले.

पुढे त्यांचा पराक्रम सर्वश्रुत असल्याने इथे सविस्तर देणे टाळले जात आहे.

परन्तु त्यांच्या काही ठराविक नोंदी पुढील प्रमाणे.

१६९३ मध्ये अल्पकाळा साठी जिंजी चा वेढा उठल्याने ते देशावर आले होते.

नेमाजिंनी आपल्या लष्करी कारकिर्दीत दक्षिणेतील जिंजी हैद्राबाद पासून महाराष्ट्रातील व्हरांड खानदेश सोलापूर नंदूरबार थाळनेर व बृहनपूर ते भोपाळच्या पुढे व माळव्यात उजैन मालोदा काळबाग बुंदेलखडतील सिरोंज पर्यंत यशस्वी मोहिमा काढल्या.

विशेष म्हणजे ह्या सर्व मोहीम त्यांनी दस्तुरखुद्द औरंगजेब बादशाह दक्षिणेत असताना काढल्या.

त्यांनी व्हरांड व #नंदूरबार येथील #रुस्तमखान व #हुसेनखान ह्या मोघली सुभेदारांना ही लढाईत जीवंत कैद केले होते.

ब्राहपुरीच्या मोघली छावणी वर केलेल्या हल्ल्यात ही त्यांचा समावेश होता.

शिव काळ पासून शाहू महाराज असे जवळ जवळ पाच छत्रपतींची सेवा करणारा हा काही मोजक्या सरदारां पैकी एक असा रणांगणावरील जातीवंत मोहरा होता. ह्याच्या बद्दल #शेवटचा_उल्लेख १७१८ मध्ये खानदेशातील नेमणुकीचा मिळतो .


१२) कर्णाजी शिंदे

कर्णाजी शिंदे हे कुडाळचे होते. त्यांनी स्वराज्याच्या एन भरारी च्या दिवसात अनेक महत्त्वाच्या लढाईत भाग घेतला.

कर्णाजी चंदन वनदन व माहुली किल्ल्याचे किल्लेदार होते.

कर्णाजी शिंदे ह्यांचा उल्लेख आपल्याला १७३७ ची वसई ची मोहीम व १७३९ ची त्रिचिरपल्ली येथील ही मोहिमेत येतो.

कर्णाजी शिंदे ह्यांनी १७३७ ते १७३९ ह्या काळात वसई चा किल्ला, केळवे माहीम (महिकावती), केळवे पाणकोट व भुईकोट ह्यास अनेक वेळा वेढा देत, शेवटी जिंकून घेतले. त्या शिवाय ह्या मोहिमेत इतर अनेक घडा मोडीत त्यांचा सक्रिय सहभाग होता.

त्यांनतर पुढे १७३९, मध्ये दक्षिण मोहिमेत त्यांनी त्रिचिरपल्ली किल्ल्या च्या वेढ्यात विलक्षण असा पराक्रम करत किल्ला जिंकून घेण्यात महत्वाची भूमिका बजावली होती. व मोहिमेत इतर ठिकाणी ही पराक्रम केला होता.

कर्नाजींनी नाशिक जिल्ल्यातील त्रिलंगवाडी गड व प्रसिद्ध असा हरिषचन्द्र गड अनुक्रमे १७४४ व १७४८ मध्ये जिंकून स्वराज्यात आणला. ह्या बद्दल कर्नाजींना #सोन्याचे_कडे_बक्षीस मिळाले होते.


१३) रामोजी शिंदे

रामजी शिंदे हे मराठ्यांच्या वसई मोहिमेत सहभागी होते. व त्यांनी उत्तर कोकण मधील महत्वाच्या डहाणू चे ठाणे व किल्ला एन युद्ध च्या धामधुमीत ११ जानेवारी इ.स.१७३९ कबीच केला होता .

रामजी हे अतिशय महत्वाचे सरदार असावेत, कारण त्यांच्या नावापुढे राजेश्री हा शब्द कागद पत्रात येतो.


१४) गुणजीराव शिंदे

गुणजीराव हे वसई च्या मोहिमेतील एक नामांकित सरदार होते.

२८ जून १७३७ रोजी ते ४००० फौजे सकट व इतर सरदारांच्या साथीने बहादूर पुऱ्या हुन वसई च्या कोटावर चालून गेले. परन्तु अपयशी होऊन धारातीर्थी पडले.


१५) रुद्राजी शिंदे

रुद्रजी शिंदे हे वसई च्या मोहिमेत सक्रिय होते.
त्यांच्या बद्दल सध्या तरी वसईची मोहीम व्यतिरिक्त जास्त महिती मिळत नाही.


१६) कृष्णाजी शिंदे

कृष्णाजी शिंदे हे १७४८ पासून पुढे प्रसिद्ध असे हरिषचन्द्र गड चे किल्लेदार होते.


१७) येसाजी शिंदे

येसानी शिंदे हे तारगळ च्या शिंदे घराण्यातील होते.
त्यांच्या निष्ठा ह्या कोल्हापूर च्या छत्रपतीस वाहिल्या होत्या. छत्रपतींनी त्यांना #सेनासाहिबसुभा हे पद दिले होते.

त्यांच्या बहिणीचा म्हणजेच जिजाबाईसाहेब महाराणी ह्यांचा विवाह छत्रपती शंभाजी महाराज (कोल्हापूर गादी) ह्यांच्याशी झाला होता. महाराजांच्या मृत्यू पश्चयात त्यांनी
पोर्तुगीजांनी सिंधुदुर्गावर केलेलं आक्रमण परतवून लावले होते. व पुढे बारभाई कारस्थानच्या वेळेस महादजी शिंदेंनी कोल्हापूर वर केलेल्या स्वारी समोर ते खंबीर पणे उभे राहिले होते.

सिंधुदुर्ग वर सध्या अस्तित्वात असलेलले #शिवछत्रपतींच्या_उजव्या_हाताचा_आणि_डाव्या_पायाचा_ठसा वरील कोनाडे व गच्ची (मंदिर) येसाजी शिंदेंनी महाराणी जिजाबाई साहेब ह्यांच्या आज्ञेने बांधले. व त्यास नैवेद्य व पूजा चालू केली.

तसे पत्र उपलब्ध आहे. तारीख – २१ नोव्हम्बर १७६३.


१८) साबाजी शिंदे

साबाजी शिंदे हे कण्हेरखेड च्या शिंदेंचेच भाऊबंद होते.

साबाजी शिंदेंचा लाहोर चा किल्ला व अटक चा किल्ला जिंकण्यात सर्वात महत्वाचा वाट होता.

लाहोर मध्ये प्रथम प्रवेश करणार वीर व अटक च्या किल्यावर भगवा फडकवणार वीर असा त्यांचा उल्लेख केला जातो.

पुढे मराठ्यांच्या पंजाब विजया नंतर त्यांनी १७५८ – १७५९ ह्या काळात मोठं मोठ्या अफगाण सरदारांचा पराभव करत पंजाब प्रांत शर्थीने राखाला होता. त्यांनी त्या काळात पेशावर पार करत आताच्या #अफगाणिस्थानातील_जलालाबाद
(काबुल पासून १४९किमी) वर ही छापे घातले होते.


१९) मानाजी शिंदे

मानाजी शिंदे हे साबाजी शिंदे ह्यांचे पुत्र होते. व म्हराठ्यांच्या इतिहासातील तीन फाकडयांपैकी एक होते.

मानाजी हे राघोबा दादा ह्यांचे पक्षपाती होते. त्यांनी राघोबा दादा नच्या वतीने मही नदि च्या लढाईत भाग घेतला होता. पुढे पुरंदर तहा नंतर बारभाई च्या करभाऱ्यां ना मिळाले.

उत्तर पेशवाई तील घाशीराम कोतवाल प्रकरण ह्यांनीच बाहेर काढून खुद्द नाना फडणवीस ह्यांना अंगावर घेतले होते.

पुढे सवाई माधवराव पेशवे ह्यांच्या मृत्यू नंतर व बाजीराव द्वितीय पेशवे बनताना च्या आधीच्या काळात त्यांनी ही बऱ्याच उलाढाल्या केल्या.

पुढे त्यांच्या पुत्राने पुण्याच्या सर्जेरावी स कुप्रसिद्ध असलेल्या सर्जेराव घाटगे ह्यांस २७ जुलै १८०९ रोजी ठार केले.


समाप्त

तर असे हे इतिहासातील काही निवडक शिंदे पुरुष व त्याची कामगिरी बद्दल काळानुरूप माहिती देण्याचा हा छोटासा प्रयत्न.

वरील यादीत कण्हेर खेड- ग्वाल्हेर च्या शिंदेंचे उल्लेख कटाक्षाने टाळले आहेत. कारण इथे काही अपरिचित पुरुषांचा परिचय करून द्यायचा होता.

गवाहलेर च्या शिंदेंच्या पराक्रमाणे १८ व्या शतकातील मराठ्यांच्या इतिहासातील अनेक पाने रक्ताने लाल झाली आहेत. पानिपत च्या महासंग्रामा पर्यंत कण्हेरखेड शिंद्यांनी अनेक नररूपी नैवेद्य रणदेवतेस अर्पण करून आपल्या रक्ताचा अभिषेक काल भैरव ह्या रनांगनाच्या देवतेस घातला. त्याचेच फळ म्हणून पुढे १९ व्या शतक पासून ते पुढे भारत स्वतंत्र होस पर्यंत १५० वर्ष कण्हेरखेडच्या शिंद्यांनी मध्यभारताच्या छातीवर स्वतःचे प्राचीन काळ पासून स्वतःचे कुळ चिन्ह असलेले नाग व सूर्य हे भगव्या ध्वजावर चिन्हांकित करुन फडकवत ठेवले.

ह्यांच्या व्यतिरिक्त महाराष्ट्रातील खेडोपाडी शिंदेंकुळ पसरले आहेत. त्यांच्या पैकी कुडाळ चे शिंदे, दसपट शिंदे, कऱ्हाड चे शिंदे हे घराणी प्रसिद्ध आहेत.

वरील यादीतील व इतर घराण्यातील हे सर्व शिंदे कुळी पुरुषांनी कठीण प्रसंगी सांप्रत काळात तांब्रा च्या जोडीस राहत व पुढे शिव छत्रपतींनी स्वराज्याचा उद्योग हाती घेताच त्यांच्या पवित्र कार्यात सामील होऊन तळहातावर शीर घेत ह्या सप्तसिंधु च्या खोऱ्यात जीवाचा जौहर मांडला. व कित्येक प्रसंगी ह्या वीरांनी आपल्या आयुष्याचे माप स्वराज्याच्या पदरात टाकले.

ह्या आशा सर्व ज्ञात अज्ञात शिंदे पुरुषांस शतशः नमन.


माहिती संकलन
रोहित शिंदे


संदर्भ

महिकावतीची बखर
महिकावतीची बखर प्रस्तावना
मायबोली ब्लॉग
समग्र राजवाडे ब्लॉग
रामवरदायनी ब्लॉग
विकिपीडिया
विकासपीडिया
माणकोजी दहातोंडे प्रतिसष्ठान
संताजी
मराठे शाहीचे अंतररंग
श्री समप्रदायाची ची कागद पत्रे
तारीख इ दिलखुशा
शिवपुत्र छत्रपती राजाराम
मराठ्यांच्या इतिहासाची साधने
कित्ता
पंत अमात्य बावडा दफ्तर
सेनापती धनाजी जाधव
केतकर ज्ञानकोश
शिवचरित्रसाहित्य
शिवचरित्रप्रदीप
मुन्तरववुललुबाब-इ-मुहंमदशाही
मोगल दरबाराची बतमी पत्रे
रायगड कथा पंचविसी
मासिर इ आलमगिरी
वसई ची मोहीम
जिजाबाई कालीन कागद पत्रे
महाराष्ट्राची शोधयात्रा ब्लॉग
दुर्गदौलत महाराष्ट्राची
भ्रमंती गड किल्ल्यांची

फोटो साभार
आंतरजाल

टीप –

काही इतिहास अभ्यासक शिंदे कुळ हे इतरांप्रमाणेच उत्तरेतून – राजपुताना महाराष्ट्रात आल्याचे सांगतात. व दसपट शिंदेंचे मूळ पुरुष रामजीराव ह्यांचे पूर्वज राजपुटण्यातील असायचा दावा करतात.

तर इतर अभ्यासक हे पूर्वी सिंदकुळाची दकसजीनेच्या १२ राज्ये होती व सध्याचे कऱ्हाड चे शिंदे हे त्यांचे वनश असल्याचे मत नोंदवतात.

वरील यादीतील सर्व पुरुषांची इतर ही माहिती संग्रही आहे, परंतु विस्तारभयास्तव देण्याचे टाळले. परंतु भविष्यात प्रत्येक पुरुषांवर एक किंवा जास्त स्वतंत्र लेख तयार होऊ शकतो.

कृपया लेख पूर्ण वाचा व आपल्या प्रतिक्रिया खालील कमेंट बॉक्स मध्ये कळवा

लेख आवडल्यास तो इतरत्र शेअर करून आपला अज्ञात इतिहास सर्वांपर्यंत पोहचवा.

5 Comments

उदय महादेव शिंदे – April 12, 2020

शिंदे कुळातील वीर पुरुशांच्या पराक्रमाबद्दलची आता पर्यन्त चर्चित नसलेली माहीती वाचून खूपच आनंद झाला. स्वराज्य स्थापने पूर्वी आणि नंतरही आपल्या पूर्वजांनी केलेले पराक्रम आपल्याला नेहमीच प्रेरणा देत असतात. आपण केलेले हे संकलन खूपच छान आहे. ही माहिती आताच्या पिढीला होणे आवश्यकच होते ते कार्य आपण केलेले आहे. यापुढेही आपल्या कडून असेच कार्य घडत राहो. धन्यवाद!

Shriniwas Rajendra Shinde – May 12, 2020

Can you give details of Karnaji Shinde Kudal and their deatil contributions in trichirapalli battle, Vasai battle, Harish chandra gad battle information

सुभाष गुरुनाथ आरोलकर – May 14, 2020

परिचित इतिहास या सोबत आपल्याला अपिरिचित इतिहास ही माहीत असायला हवा. या साठी आपण जे प्रयत्न करीत आहात ते अतिशय उपयुक्त ठरतील अशी मला आशा आहे त्याबद्दल तुमचे खुप आभार मानतो आणि तुम्हाला मनापासून धन्यवाद देतो

बाळकृष्ण शिंदे. सध्या स्थाईक ठाणे – May 21, 2020

रोहित जी शिंदे, ‌‌. आपण अतिशय महत्त्वाची माहिती दिली आहे,
शिंदे घराण्यातील एका तरी वंशजाने आपले पूर्वज‌ व त्यांचा इतिहास सध्याचे सर्व शिंदे बंधू व इतर यांचे माहितीसाठी अंत्यत चांगले प्रकारे आभ्यासून सादर करणेस सुरवात केले बाबत आपले कौतुक करावे तेवढे थोडेच आहे त्या बदल शतशा
आपले आभारी आहोत,
माझे घराणे सुध्दा ९६ कुळी शिंदे आहे, माझे घराण्याचे पुर्वज हे मुळचे कुडाळ चे शिंदे देशमुख होते सध्या माझे घराणे भिलवडी व मल्लेवाडी यथे असून मी ठाणे येथे सध्या स्थाईक राहतो आहे.कुडाळ हे मुळ गाव
आहे असे माझे वडील व आजोबा सांगत होते तसेच हेळवी
रेकाॅर्ड नुसार अशोक शिवराम हेळवी मायाक्का चिंचणी ता.रायबाग जि.बेळगाव हे पण प्रत्येक वर्षी
नवीन जन्म नोंदनी घेनेस घरी आल्यावर कुडाळ हेच मुळ गाव व तेथील शिंदे देशमुख आहात असे सांगतात , तसेच कुडाळ व कण्हेरखेड शिंदे
घराणे एक च आहे ती दोन स्वंतत्र घराणी नाहीत , शिंदे यांना कुडाळ ची देशमुखी होती, नंतर कण्हेर खेड, अखाड,कोपार्डे,…इ.सातारा जिल्ह्यातील कांहीं गावे व
भिलवडी , तासगाव, चिंचणी, बुधगाव,……इ. सांगली जिल्ह्यातील कांहीं गांवे पाटील वतने मिळाली आहेत, या शिवाय वतन इनामे गावे ही मळणगाव,
वाघोली, घाट नांद्रे, तीसंगी ,कूंडलापूर, म्हैसाळ,नरवाड,मल्लेवाडी, शेडशाळ, बेंद्री, सेंद्रे, शिराळा,सिन्नर, श्रीगोंदा, करंजवडे, बोरगाव, ढवळेश्वर,
,……..इ.अशी ऐकून १६८ गावे आहेत.सर्वात मोठे
गाव वतन प्रथम भिलवडी कुडाळ नंतर मिळालेले आहे हे पण सांगितले आहे.सध्या वरील गांवात शिंदे
घराणे वंशज हे राहात आहेत व त्यातील अनेक घराणी
सुस्थितीत व कोट्याधीश,जमिनदार सांपत्तिक व सुशिक्षित उच्च शिक्षित
तसेच कारखानदार, आमदार, खासदार,मंत्री,व राजकीय पुढारी, समाज सेवक, संशोधक,लेखक, डॉक्टर, इंजिनिअर असलेले व होऊन गेलेले पहावयास मिळत आहेत.
राणोजी शिंदे यांचे पुर्वीची वंशावळ कोणाकडे ही व्यवस्थित सलग असल्याचे दिसून येते नाही, इतिहास
संशोधक लिहीत आहेत राणोजी शिंदे चे वडील जनकोजी व आजोबा दत्ताजी शिंदे आहेत व हेळवी
सांगतात विठोजी शिंदे वडील व खंडोजी शिंदे आजोबा आहेत,व हे खंडोजी शिंदे हे दसपटी चिपळूण रत्नागिरी, वेंगुर्ला, कुडाळ येथील रामाजीराव रविराव सेंद्रक/सिंद/शिंदे यांचे जेष्ठपुत्र सोमाजीराव त्यांचा जेष्ठ पुत्र बाळाजी राव त्यांचा जेष्ठ पुत्र तानाजी राव त्यांचा द्वितीय पुत्र हिरोजी राव त्यांचा पुत्र सयाजी त्यांचा द्वितीय पुत्र शंकरराव त्यांचा जेष्ठ पुत्र बाळाजी राव व त्यांचा तृतीय (कनिष्ठ) पुत्र खंडेराव शिंदे असे आहेत.म्हणजेच
रामाजीराव रविराव शिंदे
सोमाजीराव
बाळाजीराव १
तानाजीराव
हिरोजी राव
सयाजीराव
शंकरराव
बाळाजीराव २
खंडेराव उर्फ खंडोजी
विठोजी
राणोजी
(शहाजी उर्फ जयापा, दत्ताजी, जोतिबा तुकोजी महादजी)
जयापा उर्फ शहाजी शिंदे ची वंशावळ ~
(संताजी, रावजी, जनकोजी)
संताजी शिंदे वंशावळ
धनाजी
लिंबाजी
महिपती/महिमाजी
धोंडिबा/धोंडजी
मानापा/मानाजी(२)
बळी/बंळवंत(२)
सुभाना /सुभांजी
तातोबा (४)
गणपती (३)
बाळकृष्ण (७) मी स्वता
सोहन (माझा मुलगा) व
सोनल शितोळे (माझी मुलगी.
अशी वंशावळ माझे घराण्याची आहे.व हेळवी
रेकाॅर्ड व माझे वडिलो पाॅर्जीत ॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅॅ पण असेच
रेकॉर्ड नोंद असल्याचे सांगितले जाते आहे.
इतिहासामध्ये जयापा शिंदे यांचे खरे नांव शहाजी होते हे कोणाला माहिती नाही जयापा/जयाजी ही उपाधी त्यांना कर्नाटक , खानदेश, राजेस्थान मध्ये चढाई जिंकून आलेवर दिलेली आहे,व त्यांना तीन मुले व चार मुली होत्या हेही माहीत नसल्याचे दिसते.फक्त जनकोजी एकच मुलगा म्हणतात तसेच
इतिहास संशोधक यांना ग्वॉल्हेर चे एकच शिंदे घराणे
कर्तुत्ववान इतिहासात दिसते पण पश्र्चिम महाराष्ट्रातील व इतर ठिकाणचे सध्याचे बहुतांश ‌गावातील शिंदे घराण्यातील वंशजाचे संशोधन व अभ्यास केल्यास या भागातील शिंदे सुद्धा शुर,व
कर्तुत्वान होऊन गेलेत व सध्या ही आहेत,
या शिवाय विठोजी शिंदे यांची समाधी ही कूंडलापूर ता. कवठेमहांकाळ येथे आहे हे सुद्धा कोणालाही
माहीत नाही, त्यांना सावित्रीबाई व सईबाई आशा दोन
पत्न्या होत्या हेही माहीत नाही, विठोजी शिंदे सन १६७४मध्ये उमराणी लढाई जिंकून परत नेसरी येथील
लढाई साठी येत असता बहलोलखान याचा सरदार सर्जाखान याचेशी नागज /भिव घाट येथे लढाई करीत असता विरगती पडलेला इतिहास सुद्धा इतिहासात कोठेही नोंद नाही ही खेदाची बाब आहे, नेसरी येथे
लढाई करीत असता विरगती पडले हे व त्यामुळे त्यांचे नेसरी
येथील स्मांरकात नोंदलेले नांव हे सुद्धा चूक आहे.ते नेसरी लढाई वेळी जिवंत नव्हते,
प्रत्यक्ष विठोजी शिंदे स्मारक/समाधी स्थळ सन १६७४
मध्ये बांधलेले कूंडलापूर ता.कवठेमहकाळ येथे आहे.
संताजी शिंदे हे पानिपत चे लढाई वेळी शिंदे घराण्यात
लढाई वरून झालेल्या वादामुळे भाऊ रावजी यांना सोबत घेऊन भिलवडी व‌ वाघोली पाटील व इनाम वतन गावांचे
कामकाज पहणनेस कायम स्वरूपीं असलेले आहेत
जनकोजी ने जयापा व दत्ताजी शिंदे यांचे वधाचा बदला घेऊन येणार म्हणून ते तुकोजी व महादजी शिंदे या काका सोबत ग्वाल्हेर येथे थांबुन पानिपत लढाई वर जाऊन १४जानेवारी १७६१ रोजी विरगती पडले ही सत्य वस्तुस्थिती आहे,आपण सत्य वस्तुस्थिती शोधून सादर केली आहे माझे कडील माहिती चा खरा
खुरा शोध घेता आलेस घेऊन खात्री करून सादर /प्रसिध कराल अशी आशा बाळगतो आहे.
“धन्यवाद”

,

बाळकृष्ण शिंदे – May 22, 2020

अतिशय छान आणि महत्त्वाची माहिती अपरिचित
शिंदे घराण्यातील महापराक्रमी वीर सेनानी यांची अभ्यासपूर्वक सर्वांच्या माहिती साठी सादर केले बदल तमाम सध्याचे सर्व शिंदे घराण्यातील वंशजाचे वतीने आपले ्श्त्श्त्श्त्श्त्श्त्श्श््श) शतशः आभार मानतो व धन्यवाद देतो. अशीच या शिवाय जे परिचित व अपरिचित शिंदे शुर वीर व वीरांगणा आहेत त्यांची माहिती सर्वांचे व सर्व शिंदे घराण्यातील सध्याचे पिढीतील तरूण वंशजाना त्यांचे भावी जीवनात उत्तुंग अशी भरारी घेण्यासाठी प्रेरणादायी ठरणेसाठी सादर करुन प्रेरित करावे .
“धन्यवाद”

Add Your Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Your Name *

Your Mail *

Your Comment*